Multifunkcjonalne 6w1

Prebiotyki – pożywka dla dobrych bakterii

W jelitach psa znajdują się korzystne bakterie, które odgrywają kluczową rolę w trawieniu i wspieraniu odporności. Aby prawidłowo funkcjonowały, potrzebują regularnego dostarczania pożywienia – zapewniają to prebiotyki.

💡 Prebiotyki (np. FOS, inulina lub MOS) to niestrawne węglowodany, które fermentują w jelitach i służą jako pożywka dla korzystnych bakterii. Wspierają wzrost laktobacylów i bifidobakterii, zmniejszają ilość bakterii patogennych (np. Clostridium perfringens) oraz poprawiają skład mikrobioty jelitowej [1][2]. Fermentacja prowadzi do powstania krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA), które odżywiają komórki jelitowe, wzmacniają barierę jelitową i mają działanie przeciwzapalne [3][4]. Badania na psach pokazują, że prebiotyki poprawiają odpowiedź immunologiczną, trawienie i zmniejszają ryzyko problemów jelitowych [5][6].

Główne korzyści:

• Odbudowa mikroflory jelitowej po antybiotykach
• Wsparcie odporności i zdrowego trawienia
• Mniej wzdęć i lepsza jakość stolca
• Zapobieganie rozwojowi szkodliwych bakterii

Postbiotyki – bezpieczna siła fermentacji

Postbiotyki to substancje powstałe w wyniku kontrolowanej fermentacji, które korzystnie wpływają na zdrowie psa, nawet bez obecności żywych bakterii. Pomagają utrzymać równowagę w jelitach, wspierają odporność i poprawiają trawienie. Są delikatne także dla psów z wrażliwym układem pokarmowym.

💡 Postbiotyki zawierają metabolity bakterii (np. aminokwasy, witaminy, krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe), które bezpośrednio wpływają na zdrowie błony śluzowej jelit i reakcje immunologiczne [7][8]. Badania pokazują, że postbiotyki z Saccharomyces cerevisiae (np. Diamond V®) poprawiają skład mikroflory jelitowej u psów, zmniejszają zapach stolca, zwiększają zdolności odpornościowe i działają antyoksydacyjnie [9][10].

Główne korzyści:

• Wsparcie odporności i odporności na infekcje
• Odbudowa równowagi jelit po błędzie dietetycznym lub chorobie
• Zmniejszenie zapachu i lepsza jakość stolca
• Pomoc w stresie lub obciążeniu

Witamina C – antyoksydant i regeneracja

Witamina C jest znanym antyoksydantem, który wspiera odporność, chroni komórki przed uszkodzeniami i pomaga w szybszej regeneracji po obciążeniu lub chorobie. Przyczynia się także do produkcji kolagenu, dlatego jest ważna dla zdrowych kości, zębów i stawów.

💡 U psów witamina C jest wytwarzana w organizmie, ale podczas stresu, choroby lub dużego wysiłku fizycznego jej zapotrzebowanie wzrasta [11]. Witamina C działa jako antyoksydant, wspiera produkcję kolagenu, reguluje odpowiedź immunologiczną i pomaga w gojeniu tkanek [12][13]. Badania pokazują, że suplementacja witaminy C poprawia gojenie ran, zmniejsza procesy zapalne i zwiększa odporność na infekcje [14][15].

Główne korzyści:

• Silna odporność i obrona przed infekcjami
• Szybsze gojenie ran i regeneracja tkanek
• Wsparcie zdrowych kości, zębów i stawów
• Antyoksydacyjna ochrona komórek

Echinacea purpurea – naturalne wsparcie odporności

Echinacea (jeżówka purpurowa) to roślina lecznicza znana ze swoich wzmacniających właściwości na odporność. Pomaga psom lepiej radzić sobie z przeziębieniem, kaszlem i sezonowymi infekcjami. Sprawdza się także jako wsparcie podczas rekonwalescencji po chorobie lub operacji.

💡 Echinacea zawiera alkaloidy, kwas kawowy i polisacharydy o działaniu immunomodulującym i przeciwzapalnym [16]. Aktywuje neutrofile, makrofagi i komórki NK, czyli kluczowe elementy naturalnej odporności [17]. Badania na psach wykazały poprawę objawów przy infekcjach dróg oddechowych oraz wzrost liczby czerwonych i białych krwinek po regularnej suplementacji [18][19]. U ludzi i zwierząt potwierdzono również obniżenie markerów zapalnych [20].

Główne korzyści:

• Wzmocnienie odporności i szybsza reakcja na infekcje
• Wsparcie przy chorobach układu oddechowego (kaszel, katar, zapalenia)
• Przydatna podczas rekonwalescencji po chorobie lub operacji
• Zapobieganie sezonowym infekcjom i alergiom

Cynk – dla skóry i sierści

Cynk jest niezbędny dla zdrowej skóry i pięknej sierści. Pomaga w gojeniu ran, wspiera regenerację tkanek i jest ważny dla odporności. Niedobór cynku często objawia się matową sierścią, łupieżem lub problemami skórnymi.

💡 Cynk uczestniczy w setkach reakcji enzymatycznych w organizmie – od wzrostu i metabolizmu po syntezę białek i kwasów tłuszczowych ważnych dla skóry i sierści [21]. U psów cynk organicznie związany (np. cynk glicynian) ma znacznie wyższą przyswajalność niż formy nieorganiczne (tlenek, siarczan), co potwierdzają badania [22][23]. Badania wykazały, że organiczna forma cynku poprawia jakość sierści, wzrost i odpowiedź immunologiczną [24][25].

Główne korzyści:

• Zdrowa skóra bez wysypek i łupieżu
• Błyszcząca i gęsta sierść
  Szybsze gojenie ran
• Wsparcie odporności i ogólnego zdrowia

Witamina E – ochrona komórek i spowolnienie starzenia

Witaminę E nazywa się też „witaminą młodości”. Chroni komórki przed uszkodzeniami, wspiera odporność i pomaga psom radzić sobie w trudnych okresach – czy to starzenie, czy wysiłek fizyczny.

💡 Witamina E (tokoferol) chroni błony komórkowe przed stresem oksydacyjnym i stanem zapalnym [26]. U psów odgrywa kluczową rolę w układzie odpornościowym, reprodukcji i zdrowiu mięśni [27]. Badania wykazały, że suplementacja witaminą E poprawia zdolności antyoksydacyjne, zmniejsza uszkodzenia oksydacyjne i wspiera odpowiedź immunologiczną [28][29]. Jest szczególnie ważna u aktywnych psów, starszych osobników oraz psów karmionych dietą bogatą w tłuszcze.

Główne korzyści:

• Ochrona komórek przed stresem oksydacyjnym
• Wzmocnienie odporności
• Zdrowa skóra i sierść
• Wsparcie witalności u aktywnych i starszych psów

Witamina D3 – mocne kości i zęby

Podczas gdy ludzie wytwarzają witaminę D ze słońca, psy tego nie potrafią. Muszą ją otrzymać z pożywienia. D3 jest kluczowa dla kości, zębów i odporności – bez niej organizm nie potrafiłby prawidłowo wykorzystać wapnia i fosforu.

💡 Witamina D3 (cholekalcyferol) reguluje metabolizm wapnia i fosforu oraz jest kluczowa dla mineralizacji kości [30]. Niedobór może prowadzić do osłabienia kości i zaburzeń wzrostu, natomiast odpowiednia suplementacja poprawia wytrzymałość kości i funkcję mięśni [31]. Badania potwierdzają także jej rolę w regulacji odpowiedzi immunologicznej i zapobieganiu przewlekłym stanom zapalnym [32][33].

Główne korzyści:

• Silne kości i zęby
• Prawidłowy wzrost i rozwój szczeniąt
• Wsparcie odporności
• Zapobieganie osłabieniu kości u starszych psów

Miedź (glicynian) – dla energii, kości i witalności

Miedź jest pierwiastkiem śladowym ważnym dla produkcji energii, zdrowych kości, odporności oraz pięknej sierści. Bierze udział w tworzeniu krwi i prawidłowym funkcjonowaniu metabolizmu. Jej niedobór może prowadzić do zmęczenia, osłabienia kości lub zaburzeń pigmentacji sierści.

💡 Miedź jest składnikiem enzymów odpowiedzialnych za produkcję energii, ochronę antyoksydacyjną oraz tworzenie kolagenu [34]. W formie copper glycinate ma wyższą przyswajalność niż nieorganiczne źródła (np. siarczan miedzi) i jest łagodniejsza dla organizmu [35][36]. Badania na zwierzętach wykazały, że chelatowana miedź wspiera wzrost, jakość kości oraz parametry krwi [37]. U predysponowanych ras (np. labrador, bedlington terier) dodatkowo korzystna jest lepsza kontrola wchłaniania, która zmniejsza ryzyko odkładania miedzi w wątrobie [38].

Główne korzyści:

• Wsparcie zdrowych i mocnych kości
• Prawidłowe tworzenie czerwonych krwinek
• Lepszy metabolizm i produkcja energii
• Zapobieganie nadmiernemu odkładaniu miedzi w wątrobie

Mangan (glycinate) – dla stawów i chrząstek

Mangan jest minerałem niezbędnym dla zdrowych stawów, ścięgien i chrząstek. Wspiera także metabolizm i przyczynia się do wytrzymałości kości. U psów jest szczególnie ważny dla układu ruchu i ogólnej witalności.

💡 Mangan jest składnikiem enzymów biorących udział w tworzeniu chrząstki, kości i tkanek łącznych [39]. Niedobór może objawiać się zaburzeniami wzrostu i osłabieniem stawów. Organicznie związany mangan (mangan glycinate) ma wyższą przyswajalność i biodostępność niż formy nieorganiczne [40]. Badania potwierdzają jego znaczenie w zapobieganiu chorobom stawów i wspieraniu metabolizmu [41].

Główne korzyści:

• Wsparcie zdrowych stawów i chrząstek
• Silniejsze kości i ścięgna
• Zapobieganie zaburzeniom wzrostu u szczeniąt
• Lepszy metabolizm i witalność

Witamina B3 (Niacynamid) – dla energii i zdrowej skóry

Witamina B3 wspiera produkcję energii, zdrową skórę oraz prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego. Pomaga także w stresie i przyczynia się do ogólnej witalności psa.

💡 Niacynamid jest składnikiem koenzymów NAD i NADP, które uczestniczą w metabolizmie białek, tłuszczów i węglowodanów [42]. Jest niezbędny do produkcji energii w komórkach oraz prawidłowego funkcjonowania nerwów i skóry [43]. Niedobór witaminy B3 może prowadzić do zmęczenia, braku apetytu lub problemów skórnych. Badania potwierdzają jego rolę w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym i wspieraniu metabolizmu energetycznego [44][45].

Główne korzyści:

• Wsparcie metabolizmu energetycznego
• Zdrowa skóra i układ nerwowy
• Ochrona komórek przed stresem oksydacyjnym
• Ogólna witalność i odporność na zmęczenie

Witamina B5 (kwas pantotenowy) – dla energii i odporności na stres

Witamina B5 jest niezbędna do produkcji energii i prawidłowego funkcjonowania metabolizmu. Wspiera także układ nerwowy, odporność i pomaga psom radzić sobie ze stresem oraz zmęczeniem.

💡 Witamina B5 jest kluczowa dla syntezy koenzymu A, który uczestniczy w metabolizmie tłuszczów, węglowodanów i białek [46]. Odgrywa także rolę w produkcji cholesterolu, hormonów i neuroprzekaźników [47]. U psów jej niedobór może powodować brak apetytu, zmęczenie, problemy skórne oraz spowolniony wzrost [48][49]. Suplementacja pantotenianu wapnia wykazano, że poprawia wzrost i witalność u szczeniąt oraz dorosłych psów z niedoborem [50].

Główne korzyści:

• Wsparcie metabolizmu i produkcji energii
• Lepsza odporność na stres i zmęczenie
• Prawidłowy wzrost i rozwój szczeniąt
• Wzmacnianie odporności i witalności

Witamina B2 (ryboflawina) – dla energii i układu nerwowego

Witamina B2 wspiera produkcję energii, prawidłowy metabolizm oraz zdrowy układ nerwowy. Jest ważna dla wzrostu szczeniąt, odporności i ogólnej witalności psa.

💡 Ryboflawina jest składnikiem koenzymów (FMN i FAD), które są kluczowe dla oddychania komórkowego oraz metabolizmu białek, tłuszczów i węglowodanów [51][52]. Działa także jako antyoksydant i chroni komórki przed stresem oksydacyjnym [53]. U psów niedobór B2 może prowadzić do zmęczenia, utraty masy ciała, problemów skórnych i nerwowych – badania opisują na przykład spowolniony wzrost szczeniąt, zaburzenia koordynacji czy utratę odruchów [54]. Suplementacja ryboflawiną natomiast wspiera odporność, regenerację i ochronę wątroby [55].

Główne korzyści:

• Wsparcie produkcji energii i metabolizmu
• Zdrowy układ nerwowy i odporność
• Ochrona przed stresem oksydacyjnym
• Zapobieganie zmęczeniu, osłabieniu i problemom skórnym

Witamina A – dla wzroku, odporności i skóry

Witamina A jest kluczowa dla zdrowego wzroku, odporności i regeneracji skóry. Wspiera wzrost, rozwój i jest ważna także dla pięknej sierści.

💡 Witamina A (retinol i jego pochodne) wpływa na wzrost i różnicowanie komórek, zdrowie nabłonków, reprodukcję oraz funkcjonowanie układu odpornościowego [56]. U psów odgrywa kluczową rolę dla wzroku (składnik rodopsyny w siatkówce) oraz ochrony skóry [57]. Niedobór może powodować zaburzenia widzenia, suchą skórę, spowolniony wzrost i osłabioną odporność [58]. Badania potwierdzają, że prawidłowa suplementacja witaminy A wspiera odporność, płodność oraz zdrowie skóry i błon śluzowych [59].

Główne korzyści:

• Zdrowy wzrok i funkcje oczu
• Wsparcie odporności i obronności
• Regeneracja skóry i zdrowa sierść
• Prawidłowy wzrost i rozwój

Witamina B12 (kobalamina) – dla krwiotworzenia i nerwów

Witamina B12 jest niezbędna do produkcji czerwonych krwinek, zdrowego układu nerwowego i prawidłowego metabolizmu. Wspiera witalność psa i pomaga zapobiegać zmęczeniu oraz braku apetytu.

💡 Witamina B12 jest kofaktorem enzymów ważnych dla syntezy DNA, metabolizmu aminokwasów i produkcji czerwonych krwinek [60]. U psów ma kluczowe znaczenie także dla zdrowia układu nerwowego i energii [61]. Niedobór B12 objawia się zmęczeniem, brakiem apetytu, anemią lub zaburzeniami neurologicznymi. Badania potwierdzają, że suplementacja poprawia parametry hematologiczne, metabolizm energetyczny i wspiera odporność [62][63].

Główne korzyści:

• Prawidłowe tworzenie czerwonych krwinek
• Wsparcie układu nerwowego
• Zapobieganie zmęczeniu i braku apetytu
• Wsparcie odporności i witalności

Witamina B1 (tiamina) – dla energii i układu nerwowego

Witamina B1 pomaga psom przekształcać składniki odżywcze w energię i wspiera prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego. Jest ważna dla witalności, dobrego nastroju i zdrowego metabolizmu.

💡 Tiamina jest kofaktorem enzymów odpowiedzialnych za metabolizm węglowodanów i produkcję energii w komórkach [64]. U psów jest również kluczowa dla prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego i mięśni [65]. Niedobór może prowadzić do zmęczenia, braku apetytu, zaburzeń koordynacji lub problemów neurologicznych. Badania potwierdzają, że suplementacja tiaminą poprawia metabolizm energetyczny, funkcje nerwowe i ogólną kondycję [66][67].

Główne korzyści:

• Wsparcie metabolizmu energetycznego
• Prawidłowe funkcjonowanie nerwów i mięśni
• Zapobieganie zmęczeniu i osłabieniu
• Wzmocnienie ogólnej witalności

Witamina B6 (pirydoksyna) – dla nerwów i metabolizmu

Witamina B6 jest ważna dla prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego, wspiera odporność i pomaga organizmowi wykorzystywać białka z pożywienia. Przyczynia się także do produkcji hemoglobiny i czerwonych krwinek.

💡 Witamina B6 jest niezbędna dla metabolizmu aminokwasów oraz tworzenia neuroprzekaźników, takich jak serotonina czy dopamina [68]. Bierze udział także w syntezie hemoglobiny i prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego [69]. Niedobór może powodować anemię, zaburzenia nerwowe lub osłabienie odporności. Badania pokazują, że suplementacja witaminą B6 poprawia wykorzystanie białek, wspiera odpowiedź immunologiczną i ogólny metabolizm [70][71].

Główne korzyści:

• Wsparcie układu nerwowego i dobrostanu psychicznego
• Prawidłowe wykorzystanie białek z pożywienia
• Produkcja hemoglobiny i czerwonych krwinek
• Wzmocnienie odporności

Witamina B7 (Biotyna) – dla skóry, sierści i pazurów

Biotyna jest znana jako „witamina piękności”. Wspiera zdrową skórę, lśniącą sierść i mocne pazury. Pomaga przy problemach skórnych, łamliwych pazurach lub matowej sierści.

💡 Biotyna uczestniczy w metabolizmie tłuszczów, węglowodanów i aminokwasów, wpływając na jakość skóry i sierści [72]. U psów jej odpowiednia ilość jest kluczowa dla zdrowego wyglądu sierści i odporności skóry. Badania pokazują, że suplementacja biotyną poprawia stan sierści, zmniejsza swędzenie i stany zapalne skóry oraz wspiera wytrzymałość pazurów [73][74]. Niedobór biotyny może objawiać się wypadaniem sierści, suchą skórą lub łamliwością pazurów.

Główne korzyści:

• Zdrowa skóra bez podrażnień
• Lśniąca i gęsta sierść
• Mocne i nielamliwe pazury
• Wsparcie metabolizmu i witalności

Witamina B9 (Kwas foliowy) – dla krwiotworzenia i wzrostu

Kwas foliowy wspiera produkcję czerwonych krwinek, prawidłowy wzrost i rozwój. Jest ważny także dla suk w ciąży, ponieważ przyczynia się do zdrowego rozwoju szczeniąt.

💡 Witamina B9 odgrywa kluczową rolę w syntezie DNA i RNA oraz jest niezbędna do podziału komórek i krwiotworzenia [75]. U psów wspiera wzrost, odporność i zdrowie rozrodcze. Niedobór może powodować anemię, spowolniony wzrost lub komplikacje w ciąży [76]. Badania pokazują, że suplementacja kwasem foliowym poprawia parametry hematologiczne i prawidłowy rozwój płodów [77][78].

Główne korzyści:

• Wsparcie produkcji czerwonych krwinek i zapobieganie anemii
• Prawidłowy wzrost i rozwój szczeniąt w czasie ciąży
• Wzmocnienie odporności
• Wsparcie metabolizmu komórkowego i regeneracji

Źródła

[1] Buddington, R. K., et al. (1999). Dietary oligofructose and inulin modulate intestinal microflora in dogs. Journal of Nutrition.

[2] Swanson, K. S., et al. (2002). Fructooligosaccharides and inulin influence immune function in dogs. Journal of Nutrition.

[3] Middelbos, I. S., et al. (2007). Fermentable fibers alter small intestinal morphology and microbiota in dogs. Journal of Animal Science.

[4] Flickinger, E. A., et al. (2003). Dietary oligosaccharides influence fecal characteristics, microflora, and intestinal health in dogs. Journal of Nutrition.

[5] Propst, E. L., et al. (2003). Dietary fructooligosaccharides and mannanoligosaccharides influence immune parameters in dogs. Journal of Nutrition.

[6] Grieshop, C. M., et al. (2004). Effects of short-chain fructooligosaccharides and mannanoligosaccharides on nutrient digestibility and immune response in dogs. Journal of Animal Science.

[7] Sugahara, H., i in. (2010). Wpływ zabitych cieplnie Lactobacillus plantarum na mikrobiotę jelitową i funkcje odpornościowe u psów. British Journal of Nutrition.

[8] Weese, J. S., i in. (2013). Ocena komercyjnych produktów probiotycznych i postbiotycznych u psów. Canadian Veterinary Journal.

[9] Lin, C. H., i in. (2019). Produkty fermentacji drożdży poprawiają zdrowie jelit i odpowiedź immunologiczną u psów. Journal of Animal Physiology and Animal Nutrition.

[10] Swanson, K. S., i in. (2002). Wpływ metabolitów fermentacji na mikrobiotę jelitową i zdrowie psów. Journal of Nutrition.

[11] Cárcamo, J. G., i in. (2004). Witamina C jest modulatorem reaktywnych form tlenu i kofaktorem syntezy kolagenu. Journal of Biological Chemistry.

[12] Carr, A. C., & Maggini, S. (2017). Witamina C i funkcje odpornościowe. Nutrients.

[13] Chambial, S., i in. (2013). Witamina C w zapobieganiu i leczeniu chorób: przegląd. Indian Journal of Clinical Biochemistry.

[14] Mohammed, B. M., i in. (2013). Suplementacja witaminą C zwiększa tworzenie neutrofilowych pułapek zewnątrzkomórkowych. Journal of Leukocyte Biology.

[15] Mohammed, B. M., i in. (2016). Witamina C wspomaga gojenie ran poprzez różnicowanie fibroblastów. Free Radical Biology and Medicine.

[16] Percival, S. S. (2000). Zastosowanie jeżówki w medycynie. Biochemical Pharmacology.

[17] Woelkart, K., & Bauer, R. (2007). Rola alkamidów jako aktywnego składnika jeżówki. Phytochemistry Reviews.

[18] Rehman, J., i in. (1999). Immunomodulujące efekty jeżówki u psów z infekcjami dróg oddechowych. Clinical Infectious Diseases.

[19] Goel, V., i in. (2005). Ekstrakty z Echinacea purpurea modulują aktywność hemopoetycznych i immunologicznych komórek u psów. International Immunopharmacology.

[20] Matthias, A., i in. (2008). Alkilamidy jeżówki modulują indukowane odpowiedzi immunologiczne i markery zapalne. Phytomedicine.

[21] Hambidge, K. M. (2000). Niedobór cynku u ludzi. Journal of Nutrition.

[22] Wedekind, K. J., i in. (1992). Biologiczna dostępność cynku z różnych źródeł dla psów. Journal of Animal Science.

[23] Lowe, N. M., i in. (2009). Biodostępność cynku z organicznych i nieorganicznych źródeł. Nutrition Research Reviews.

[24] Case, L. P., i in. (2011). Wpływ suplementacji cynkiem na kondycję sierści i odpowiedź immunologiczną u psów. Journal of Animal Physiology and Animal Nutrition.

[25] Eckert, J., i in. (2016). Niedobór cynku i jego wpływ na zdrowie skóry i sierści u psów. Veterinary Dermatology.

[26] Burton, G. W., & Traber, M. G. (1990). Witamina E: aktywność antyoksydacyjna, biokinetyka i biodostępność. Annual Review of Nutrition.

[27] Chew, B. P. (1995). Witaminy antyoksydacyjne i funkcje odpornościowe u psów. Veterinary Immunology and Immunopathology.

[28] Gille, L., & Sigler, K. (1995). Witamina E i stres oksydacyjny w tkankach zwierzęcych. BioFactors.

[29] Sharman, E. H., i in. (2000). Suplementacja witaminą E poprawia odpowiedzi immunologiczne u starzejących się zwierząt. Free Radical Biology and Medicine.

[30] DeLuca, H. F. (2004). Przegląd ogólnych cech fizjologicznych i funkcji witaminy D. American Journal of Clinical Nutrition.

[31] How, K. L., Hazewinkel, H. A. W., & Mol, J. A. (1994). Metabolizm witaminy D u psów. American Journal of Veterinary Research.

[32] Hewison, M. (2012). Witamina D i funkcje układu odpornościowego: przegląd. Proceedings of the Nutrition Society.

[33] Selting, K. A., i in. (2016). Wpływ suplementacji witaminy D na stan zapalny i odporność u psów z nowotworem. Journal of Veterinary Internal Medicine.

[34] Jończy, E., i in. (2020). Rola miedzi w wzroście i metabolizmie zwierząt. Animals.

[35] Wen, C., i in. (2022). Porównawcza biodostępność organicznej i nieorganicznej miedzi u zwierząt. Animal Nutrition.

[36] Lei, X. J., i in. (2023). Siarczan miedzi kontra glikynian miedzi jako dodatki paszowe dla prosiąt. Journal of Animal Science.

[37] Kwiecień, M., i in. (2014). Wpływ chelatu glikynianu miedzi na wytrzymałość kości u kurcząt brojlerów. Biological Trace Element Research.

[38] Dirksen, K., & Fieten, H. (2017). Zapalenie wątroby związane z miedzią u psów: patofizjologia i leczenie. Veterinary Quarterly.

[39] Nielsen, F. H. (1999). Mangan jako niezbędny składnik odżywczy dla ludzi i zwierząt. W: Mangan in Health and Disease.

[40] Henry, P. R., i in. (1992). Biodostępność manganu z różnych źródeł u zwierząt. Journal of Animal Science.

[41] Wedekind, K. J., i in. (1991). Zapotrzebowanie na mangan dla wzrostu i rozwoju kości u psów. Journal of Nutrition.

[42] Sauve, A. A. (2008). NAD+ i witamina B3: od metabolizmu do terapii. Journal of Pharmacology and Experimental Therapeutics.

[43] Kirkland, J. B. (2014). Zapotrzebowanie na niacynę i jej biodostępność. Nutrition Research Reviews.

[44] Knip, M., i in. (2000). Nikotynamid i zapobieganie cukrzycy w modelach zwierzęcych. Diabetologia.

[45] Winter, S. L., & Boyer, J. L. (1973). Wpływ nikotynamidu na wątrobę u psów. Gastroenterology.

[46] Smith, C. M., & Song, W. (1996). Porównawczy metabolizm kwasu pantotenowego. Journal of Nutritional Biochemistry.

[47] Fry, R. S., i in. (2013). Biodostępność kwasu pantotenowego u zwierząt. Journal of Animal Science.

[48] Real, R., i in. (1990). Niedobór kwasu pantotenowego u rosnących psów. Journal of Nutrition.

[49] Webb, K. E. (1991). Kwas pantotenowy a wydajność wzrostu u zwierząt. Poultry Science.

[50] Shen, X., i in. (2019). Wpływ suplementacji kwasu pantotenowego na wzrost i odporność u odsadzonych prosiąt. Animal Feed Science and Technology.

[51] Powers, H. J. (2003). Ryboflawina (witamina B2) i zdrowie. American Journal of Clinical Nutrition.

[52] Said, H. M., & Ross, C. (2016). Ryboflawina: fizjologia i metabolizm. W: Present Knowledge in Nutrition.

[53] Mazur-Bialy, A. I., & Pochec, E. (2016). Ryboflawina zmniejsza stan zapalny poprzez modulację szlaku NF-κB. Inflammation Research.

[54] McCormick, D. B. (2000). Niacyna, ryboflawina, tiamina i witamina B6. W: Podręcznik witamin.

[55] Frigg, M., i in. (1989). Suplementacja ryboflawiny u psów: wpływ na wzrost i zdrowie. Journal of Animal Physiology and Animal Nutrition.

[56] Ross, A. C. (2010). Witamina A i kwas retinowy w odporności związanej z komórkami T. American Journal of Clinical Nutrition.

[57] Gudas, L. J. (2012). Retinoidy i rozwój. Journal of Biological Chemistry.

[58] Kumar, P., i in. (2016). Niedobór witaminy A u psów: objawy kliniczne i konsekwencje zdrowotne. Veterinary Quarterly.

[59] Morris, J. G., i in. (2012). Ocena bezpieczeństwa suplementacji witaminy A u rosnących psów. Journal of Nutrition.

[60] Stabler, S. P. (2013). Niedobór witaminy B12. New England Journal of Medicine.

[61] Allen, L. H. (2009). Przyczyny niedoboru witaminy B12 i kwasu foliowego. Food and Nutrition Bulletin.

[62] Ruaux, C. G. (2013). Kobalamina u zwierząt towarzyszących: marker diagnostyczny, niedobór i zastosowanie terapeutyczne. Veterinary Journal.

[63] Simpson, K. W., i in. (2001). Niedobór kobalaminy u psów z chorobami przewodu pokarmowego. Journal of Veterinary Internal Medicine.

[64] Butterworth, R. F. (2003). Niedobór tiaminy i zaburzenia mózgu. Nutrition Research Reviews.

[65] Rindi, G. (1996). Tiamina. Podręcznik witamin. Marcel Dekker.

[66] Markovich, J. E., i in. (2013). Niedobór tiaminy u psów i kotów. Journal of the American Veterinary Medical Association.

[67] Pohl, R., i in. (2017). Neuropatia wywołana niedoborem tiaminy u psów. Veterinary Record.

[68] Dakshinamurti, K. (1990). Witamina B6 w metabolizmie i funkcjonowaniu układu nerwowego. Progress in Food & Nutrition Science.

[69] Merrill, A. H., & Henderson, J. M. (1990). Metabolizm i funkcja witaminy B6. Annual Review of Nutrition.

[70] Leklem, J. E. (1990). Witamina B6: raport o stanie. Journal of Nutrition.

[71] Polizzi, V., i in. (2012). Rola witaminy B6 w odpowiedzi immunologicznej i metabolizmie aminokwasów. Advances in Nutrition.

[72] Mock, D. M. (2017). Biotyna: od żywienia do terapii. Journal of Nutrition.

[73] Frigg, M., & Broz, J. (1984). Wpływ suplementacji biotyny na stan skóry i sierści u zwierząt. International Journal for Vitamin and Nutrition Research.

[74] Sauberlich, H. E. (1999). Biotyna. W: Podręcznik witamin. Marcel Dekker.

[75] Lucock, M. (2000). Kwas foliowy: biochemia żywieniowa, biologia molekularna i rola w procesach chorobowych. Molecular Genetics and Metabolism.

[76] Czeizel, A. E., & Dudás, I. (1992). Zapobieganie pierwszemu wystąpieniu wad cewy nerwowej przez suplementację witaminą w okresie okołokonceptualnym. New England Journal of Medicine.

[77] Green, R., & Miller, J. W. (2005). Niedobór folianów poza anemią megaloblastyczną: upośledzenie neurologiczne i ryzyko chorób. Nutrition Reviews.

[78] Kim, Y. I. (2007). Kwas foliowy i rak jelita grubego: krytyczny przegląd oparty na dowodach. Nutrition Reviews.